CZĘSTOCHOWA W PIGUŁCE (nie takiej małej)

Częstochowa to miasto z mocną historyczną marką, dobrym klimatem do prowadzenia biznesu i wciąż rozwijającą się infrastrukturą. To główny ośrodek gospodarczy, akademicki, administracyjny i kulturalny na północy województwa śląskiego oraz brama Jury Krakowsko-Częstochowskiej. To również ważny ośrodek kultu maryjnego i cel pielgrzymek do klasztoru na Jasnej Górze, gdzie znajduje się słynna na całym świecie ikona Czarnej Madonny.
Położenie zachęca do uprawiania sportu (nie tylko siatkówki), rekreacji i aktywnych form turystyki. Miasto otoczone jest skalistymi wzgórzami jurajskimi, wpisane w pejzaż Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej.

Trzeba wejść na wały jasnogórskie, a jeszcze lepiej na wieżę i rozejrzeć się wokół, żeby przekonać się, że to naprawdę duże miasto. Dla tych, którzy kojarzą Częstochowę głównie z miastem pielgrzymkowym może to być spore zaskoczenie. Podobnie jak bogate tradycje przemysłowe i historyczna wielokulturowość oraz wielowyznaniowość miasta, której symbolami są m.in. kościół ewangelicki, nowa cerkiew czy malowniczy cmentarz żydowski (jeden z największych kirkutów w Polsce) przy ul. Złotej.

Generalnie Częstochowa to miasto z tradycjami, o historii pełnej dat ważnych dla Polaków. Od XIV wieku przed słynącym w świecie obrazem Matki Boskiej „Czarnej Madonny” modlą się pielgrzymi niemal z całego świata. Obroniony w czasie słynnego „potopu” szwedzkiego klasztor jasnogórski i związane z nim wydarzenia z dalszej i bliższej historii to główny powód do nazywania miasta duchową stolicą Polski.

W jego Skarbcu można oglądać niezwykłe, artystyczne wota królów, szlachty, magnatów, biskupów, papieży, przywódców państw (m.in. dary Michała Korybuta Wiśniowieckiego, królowej Bony, Augusta III Sasa, Stefana Batorego, królowej Eleonory, Jana III Sobieskiego, Tadeusza Kościuszki). Szaty i naczynia liturgiczne, obrazy i blachy wotywne, biżuteria, ordery, medale i militaria - to tylko niektóre z eksponatów. Najstarsze z nich mają po kilkaset lat.

W pamiątkowej księdze Biblioteki Jasnogórskiej można odnaleźć m.in. wpisy cara Mikołaja I, marszałka Józefa Piłsudskiego, prezydenta USA Johna Fitzgeralda Kennedy’ego i oczywiście Karola Wojtyły. W istniejącej od XV wieku bibliotece znajduje się ok. 6 tys. starodruków, a nawet dział tzw. ksiąg zakazanych. Muzeum 600-lecia dokumentuje m.in. historię zakonu, klasztoru i kult obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, ale także działalność artystyczną paulinów. Można tak również obejrzeć unikatowe, zabytkowe instrumenty muzyczne. Z kolei Bastion Świętego Rocha to skarbnica militariów i pamiątek zrywów narodowych. Umieszczona w nim z makieta próbuje przybliżyć słynną obronę Jasnej Góry w czasie najazdu szwedzkiego.

Częstochowa oprócz licznych zabytkowych kościołów, zabytkowego układu urbanistycznego i starych zakątków ma w swojej ofercie m.in. muzea i galerie z zaskakującymi często ekspozycjami. Jak choćby unikatowy w skali kraju Rezerwat Archeologiczny w dzielnicy Raków z zachowanym „in situ” cmentarzyskiem z czasów kultury łużyckiej. Ale mamy również interesujące ekspozycje w Miejskiej Galerii Sztuki oraz różnego typu wystawy stałe – m.in. poświęcone historii miasta i okresowe - pokazywane w obiektach Muzeum Częstochowskiego – Ratuszu, Pawilonie Wystawowym, Muzeum Górnictwa Rud Żelaza, Starym Ratuszu, Domu Poezji – Muzeum Haliny Poświatowskiej, Muzeum Żydów Częstochowian czy Galerii Dobrej Sztuki.

W mieście działa m.in. Teatr im. Adama Mickiewicza, Filharmonia Częstochowska im. Bronisława Hubermana, Ośrodek Kultury Filmowej „Iluzja”, Ośrodek Promocji Kultury oraz Miejski Dom Kultury. Ofertę kulturalną miasta tworzą również jego mieszkanki i mieszkańcy, organizacje pozarządowe, a także inwestorzy, którzy tu odnaleźli swoje miejsce na biznes.

Mamy w Częstochowie niecodzienne balansujące rzeźby Jerzego Kędziory, robiące wrażenie murale Tomka Sętowskiego – jednego z najbardziej znanych w świecie częstochowskich twórców, działającą w dawnym budynku konduktorowni kolejowej galerię Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych. Funkcjonuje też Muzeum Monet i Medali Jana Pawła II z ponad 11 tysiącami eksponatów, co sprawia, że jest to chyba największy tego typu zbiór na świecie.

Jedną z nowszych wizytówek miasta jest kompleksowo zrewitalizowany Stary Rynek. Miejsce, które przed kilkuset laty było centralnym punktem tzw. „Starej Częstochowy” - miasta nad Wartą, dziś ponownie odzyskało swój blask. Plac wokół odkrytych ruin starego ratusza zdobi m.in. kilkanaście wspomnianych już balansujących rzeźb Jerzego Kędziory oraz „roztańczone”, kolorowe fontanny. Jest tu też amfiteatr i przeszklona kawiarnia. W podziemiach ratusza, po zakończeniu prowadzonych tu prac archeologicznych, powstało multimedialne muzeum poświęcone historii tego miejsca (i nie tylko). Nowy Stary Rynek to także punkt spotkań częstochowianek i częstochowian oraz miejsce wielu barwnych wydarzeń kulturalnych.

Jednym z ulubionych miejsc rekreacji w mieście jest Park Wypoczynkowy "Lisiniec". To ponad 40 ha terenów zieleni z trzema zbiornikami wodnymi o dumnie brzmiących nazwach - Pacyfik, Bałtyk, Adriatyk. Są tu też nowe ciągi piesze, ścieżki rowerowe, kilkukilometrowa ścieżka rekreacyjna, sezonowa wypożyczalnia sprzętu pływającego i plażowego (rowery wodne, kajaki, deski SUP), szkółka żeglarska dla dzieci, dwa korty tenisowe, park linowy, skate park czy plaża z piaskiem przywiezionym z Łeby. Jest też nowe nabrzeże, pomosty wodne, kładka, pawilon plażowy z tarasem widokowym, bar i restauracja. Na terenie kompleksu posadzono nowe krzewy oraz ponad sto drzew, wśród których dominuje japońska wiśnia piłkowana „Kikushidare-zakura” – uznawana za jedną z najpiękniejszych roślin ozdobnych. Całość jest oświetlona i objęta wewnętrznym monitoringiem.

ZNANE POSTACI ZWIĄZANE Z CZĘSTOCHOWĄ

Jest ich wiele. Część się tu urodziła, część związała swoje życie z miastem, na różnych etapach. To m.in. Władysław Biegański - lekarz, filozof, etyk i społecznik; autor najlepszych podręczników lekarskich, Muniek Staszczyk, lider zespołu T. Love (zawsze chętnie przyznaje się do Częstochowy, to o swojej szkole śpiewał: IV Liceum Ogólnokształcące); cała rodzina muzyków Pospieszalskich (Marcin, Mateusz, Jan, Lidia, Marek, Mikołaj), Olek Klepacz (lider formacji Nieżywych Schabuff), Przemysław Kossakowski - dziennikarz i podróżnik, Jerzy Kulej - nieżyjący legendarny polski bokser, aktor Sambor Czarnota, siatkarz Piotr Gruszka, rzeźbiarz Jerzy Kędziora, artysta Jerzy Duda-Gracz, Juliusz Braun - były przewodniczący KRRiTV, dziennikarz sportowy Marek Magiera (i jego brat, piłkarz i niestety nieżyjący już trener - Jacek Magiera).

Częstochowa to miasto, z którym związane są znane kobiety, tu się urodziły, chodziły do szkoły, tworzyły. To m.in. poetki Halina Poświatowska i Ludmiła Marjańska, aktorka Kalina Jędrusik, a jeżeli chodzi o obecne pokolenia – np. znana ze swoich artystycznych memów malarka, ilustratorka i animatorka kulturalna Marta Frej, aktorka Magdalena Cielecka, modelka Anja Rubik, poetka Katarzyna Zwolska – Płusa, aktorka Sylwia Oksiuta-Warmus czy piosenkarka Ana Andrzejewska.

Miasto ma też swoich Honorowych Obywateli. Decyzjami Rady Miasta Częstochowy ten tytuł w minionych latach otrzymali: Jan Paweł II (w 1991 roku), ostatni prezydent RP na uchodźstwie Ryszard Kaczorowski (w 2003), Marie-Thérèse i Pierre Chaubon ze współpracującego z Częstochową francuskiego Lourdes (2008) oraz filantrop i mecenas kultury Zygmunt Rolat (2012). 

ALEJA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY CZYLI MIEJSKI SALON

Najbardziej reprezentacyjna arteria miasta przywodzi na myśl francuskie bulwary. Stanowi jedno z ciekawszych rozwiązań urbanistycznych na skalę europejską.

Wytyczona w I poł. XIX w., blisko dwukilometrowa droga, wiedzie od Starego Miasta do Klasztoru Jasnogórskiego. W przestrzeni Alei ulokowane są m.in. ławeczki z postaciami: Władysława Biegańskiego, Haliny Poświatowskiej, Marka Perepeczki i Piotra Machalicy (dwaj ostatni byli tu dyrektorami Teatru) czy fontanny: Amonit i Dziewczynka z gołębiami. Tzw. III aleja, ta najbliżej miejskich parków na jasnogórskim wzgórzu, jest rodzajem miejskiego deptaku i salonu. To tu skupiają się najchętniej odwiedzane kawiarnie, restauracje, ogródki piwne i lodziarnie. 

CZĘSTOCHOWSKIE MURALE

Jest ich coraz więcej. Najbardziej spektakularny – „Strażnik Czasu” – jest tuż przy dworcu głównym. Ta imponująca praca (1500 m²) według projektu Tomasza Sętowskiego to gra motywem czasu i licznymi nawiązaniami do częstochowskich symboli. Gigantyczny mural jest ukłonem w stronę realizmu magicznego, stylu charakterystycznego dla tego znanego artysty. Inne wielkoformatowe dzieło Sętowskiego - „Wieża Babel” - zdobi elewację budynku położonego tuż przy głównym placu miasta (placu Biegańskiego), naprzeciwko Ratusza. 

HISTORIA OD EPOKI BRĄZU

Początki Częstochowy sięgają epoki brązu, o czym świadczy miejscowy, unikalny skansen archeologiczny, chroniący „in situ” cmentarz kultury łużyckiej z okresu halsztackiego (700-400 lat p.n.e.). W czasach państwa Wiślan (IX-XI w.) na prawym brzegu Warty istniał gród obronny zwany „Gąszczykiem”, a w XIII w. mówiło się o wsi Częstochowa, lokowanej później jako miasto przez Kazimierza Wielkiego. W XIX w. stała się jednym z najszybciej rozwijających się miast Królestwa Polskiego. Impuls do rozwoju dało m.in. uruchomienie Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej i połączenie Nowej Częstochowy (skupionej wokół Jasnej Góry) ze Starą Częstochową (nad Wartą). Obie zespoliła aleja Najświętszej Maryi Panny, która niczym paryskie Champs-Élysées pozostaje nie tylko najważniejszą arterią miasta, ale także miejscem spotkań, wydarzeń kulturalnych i targów.
Częstochowa to dziś miasto nowoczesne, które w ostatnich 30 latach znacząco zmieniło swój wygląd i poprawiło standard miejskiej infrastruktury.

19 sierpnia 1826 roku należy do najważniejszych dat w historii miasta. Wówczas formalnie połączono dwa ośrodki – Starą Częstochowę nad Wartą oraz Nową Częstochowę u stóp Jasnej Góry. Decyzja ta, której 200-lecie obchodzimy właśnie w tym roku wyznaczyła kierunek rozwoju miasta na kolejne stulecia i stała się momentem narodzin nowoczesnej Częstochowy. 

Jeszcze trochę o Częstochowie

- to jedno z najbardziej rozpoznawalnych polskich miast na świecie, silny ośrodek gospodarczy, naturalny lider subregionu. Leży nad Wartą, na malowniczej Wyżynie Krakowsko – Częstochowskiej, kryjącej skarby natury i kultury, u zbiegu Małopolski, Śląska i Wielkopolski. Jej najbardziej znane miejsce – Klasztor oo paulinów na Jasnej Górze z obrazem Matki Boskiej - każdego roku odwiedzają miliony pielgrzymów z 80 krajów świata. Swoistym fenomenem w skali ogólnoświatowej są pielgrzymki piesze, z którymi przybywa nawet ponad 200 tysięcy pątników. Najdłuższe szlaki liczą ponad 600 kilometrów, a ich pokonanie zajmuje do 20 dni.

W okolice Częstochowy, nie tylko w sezonie letnim, ściągają rzesze amatorów turystyki pieszej, wycieczek rowerowych i jazdy konnej, miłośników wspinaczki, eksploracji jaskiń i lotniarstwa.

Pierwsze wzmianki o Częstochowie pojawiły się w 1220 roku. W XIV wieku było to miasto lokowane na prawie niemieckim przez Kazimierza Wielkiego - ważny ośrodek handlowy na szlaku wiodącym z Rusi i Wołoszczyzny na Dolny Śląsk i Saksonię. Kolejny kierunek rozwoju miasta wyznaczył przywilej wydobywania rudy i przetapiania jej w żelazo. Korzystne położenie nad rzeką Wartą i obecność pobliskiego klasztoru niewątpliwie sprzyjały wzrostowi miasta, tym bardziej, że wokół Jasnej Góry również rozwijała się osada, która w 1717 roku otrzymała prawa miejskie.

Formalnie oba miasta zostały połączone w 1826 roku. Wówczas wytyczono Aleję Najświętszej Maryi Panny, przy której budowano kamienice, uruchamiano sklepy. Najbardziej intensywny rozwój Częstochowy nastąpił w czasach rewolucji przemysłowej. To m.in. obecność Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej sprawiła, że powstawały tu fabryki włókiennicze, huta, rozwijał się przemysł galanteryjny i chemiczny. Częstochowskie rzemiosło, bazując na wcześniejszych tradycjach, wytwarzało wyroby z metali szlachetnych, szkła i ceramiki.

W końcu XIX wieku Częstochowa była najdynamiczniej rozwijającym się ośrodkiem przemysłowym i czwartym pod względem wielkości miastem Królestwa Polskiego. O jej znaczeniu świadczy m.in. zorganizowana tu w 1909 roku wielka Wystawa Przemysłu i Rolnictwa, będąca narodową manifestacją polskiej kultury i potencjału techniczno-produkcyjnego.

Od początku ubiegłego stulecia w Częstochowie powstają instytucje kulturalne: muzeum, biblioteki, teatr, kina i instytucje oświatowe, rozwija się lokalna prasa. Od 1933 roku miasto stało się starostwem grodzkim.

Po II wojnie światowej rozpoczęła się dynamiczna rozbudowa miasta, dla potrzeb rozwijającego się przemysłu powstawały kolejne osiedla, uruchamiano wyższe uczelnie. 1 stycznia 1977 roku włączono do Częstochowy okoliczne miejscowości, wzrosła powierzchnia i liczba mieszkańców. Miasto stało się siedzibą jednego z 49 województw. Częstochowa utraciła ten status na skutek reformy administracyjnej kraju w 1999 roku i stała się częścią województwa śląskiego, pomimo tego, że historycznie należy do Małopolski.

Współczesna Częstochowa jest dużym miastem akademickim, z rozbudowaną infrastrukturą i zapleczem społeczno-ekonomicznym oraz ośrodkiem kultury, czerpiącej z tradycji i historii, o bogatym w wydarzenia kalendarzu. Z uwagi na obecność narodowego sanktuarium na Jasnej Górze (będącej pomnikiem historii), nazywana duchową stolicą Polski, jest miejscem, w którym tradycja i kultura codziennie przeplata się z rytmem życia nowoczesnego miasta - jego mieszkanek i mieszkańców. 

BRAMA NA JURĘ KRAKOWSKO-CZĘSTOCHOWSKĄ

Wyżyna Krakowsko-Częstochowska to wyjątkowy eko-raj o atrakcyjnych walorach przyrodniczych. Z białymi ostańcami, słynnym „Szlakiem Orlich Gniazd” pełnym malowniczych, stopniowo odbudowywanych i dostępnych dla zwiedzających ruin dawnych zamków, zachwyca swoim krajobrazem i przyrodą. Doskonała do aktywnego wypoczynku o każdej porze roku, przyciąga rzesze amatorów turystyki pieszej, rowerowej i konnej, miłośników wspinaczki, eksploracji jaskiń oraz lotniarstwa. Na grotołazów czeka tu najwięcej w kraju – ok. 1500 obiektów jaskiniowych. Wspinaczkę po wapiennych skałach Jury rekomendują polscy taternicy, alpiniści i himalaiści. Dużą popularność zyskują spływy kajakowe Wartą, która w okolicach Częstochowy malowniczo meandruje, a jednocześnie na wielu odcinkach nie nastręcza istotnych trudności. Szlak kajakowy Warty jest oznakowany, a atrakcyjne spływy w okolicach Częstochowy odbywają się też Liswartą, Białką Lelowską czy Pilicą.

Skoro jesteśmy przy wodzie: położenie Częstochowy gwarantuje dostęp do największych w Polsce zasobów bogatej w minerały wody pitnej z pokładów jurajskich i wód geotermalnych na głębokości 500 – 700 m.